Regelmatig krijgen wij de vraag of bepaalde werknemers binnen een organisatie ‘zeevarenden’ in de zin van de wet zijn. Voor werknemers die uitsluitend op kantoor werken, is dat niet zo snel aan de orde, maar zodra ergens een zeeschip in beeld komt, kan iemand al zeevarende zijn. Het gevolg: er gelden opeens allemaal bijzondere regels. Hoe weet u of uw werknemer zeevarende is?
Zeevarende of niet?
Om maar meteen met de ingewikkelde deur in huis te vallen: ‘de zeevarende’ bestaat niet. De term ‘zeevarende’ wordt genoemd in verschillende wetten. De twee belangrijkste wetten zijn de Wet bemanning zeeschepen (voorheen: Wet zeevarenden) en het Burgerlijk wetboek (artikel 7:694 BW en verder, ook wel ‘Afdeling 12’ genoemd). Beide wetten baseren de term zeevarende op dezelfde bron: het Maritiem Arbeidsverdrag. Toch stellen beide wetten hun eigen beperkingen en bijzonderheden aan het begrip waardoor de ene zeevarende toch net de andere niet is. Op deze twee wetten ga ik hieronder verder in.
Zeevarende volgens de Wet bemanning zeeschepen?
De Wet bemanning zeeschepen regelt specifieke bemanningsvoorschriften die van belang zijn voor de exploitatie van een schip, zoals vereiste certificaten en documenten. Een zeevarende wordt hier gedefinieerd als een persoon die ‘in enige hoedanigheid werkzaamheden verricht aan boord van een zeeschip’. Bent u dan al zeevarende zodra u even de laptop openklapt op een zeeschip?
Nee, dat nu ook weer niet. Deze in eerste instantie ruime definitie wordt in de Regeling bemanning zeeschepen namelijk beperkt. Zo worden passagiers bijvoorbeeld niet opeens zeevarende en zijn ook personen die uitsluitend in een haven aan boord van het schip stappen niet opeens zeevarende. Een uitzondering is er ook voor personen van wie de werkzaamheden niet behoren tot de normale werkzaamheden in het kader van het gebruik van het zeeschip.
Kort samengevat is een persoon zeevarende in de zin van deze wet als hij/zij met enige regelmaat aan boord van een zeeschip werk verricht dat verband houdt met de exploitatie van dat schip. Het maakt daarbij niet uit of de zeevarende werkzaam is op basis van een arbeidsovereenkomst of op basis van een opdrachtovereenkomst.
Zeevarende volgens het zee-arbeidsrecht
In Afdeling 7.10.12 van het Burgerlijk Wetboek is het zee-arbeidsrecht opgenomen. Het begrip zeevarende wordt daarin niet gedefinieerd. Wel wordt in de toelichting bij deze regels verwezen naar de definitie van zeevarende uit het Maritiem Arbeidsverdrag. Volgens het Maritiem Arbeidsverdrag is een zeevarende ‘elke persoon die werkzaam is of is gecontracteerd of in enige hoedanigheid werkzaamheden verricht aan boord van een schip’; een ruime beschrijving.
Ook voor Afdeling 7.10.12 geldt echter dat de soep niet zó heet gegeten wordt. Deze afdeling is namelijk alleen van toepassing op zeevarenden met een zee-arbeidsovereenkomst. Zij moeten zich hebben verbonden werkzaamheden te verrichten op een zeeschip. Ook dit impliceert dat de zeevarende met enige regelmaat aan boord van een zeeschip werkzaamheden moet verrichten die verband houden met de exploitatie van dat zeeschip.
In de meeste gevallen zal een zeevarende volgens de Wet bemanning zeeschepen dus ook zeevarende met een zee-arbeidsovereenkomst zijn in de zin van Afdeling 7.10.12, en vice versa. Een belangrijk verschil is dat de zeevarende die werkzaam is basis van een opdrachtovereenkomst niet onder deze afdeling valt, maar wel onder de Wet bemanning zeeschepen. Het moet dan wel gaan om een échte zelfstandige en dat ligt niet voor de hand gelet op de positie van de zeevarende als onderdeel van de bemanning.
En het schip dan?
Niet voldoende is dat de persoon onder het bereik van de specifieke wet valt: het schip waarop wordt gewerkt, moet ook onder de wet vallen.
- De Wet bemanning zeeschepen is alleen van toepassing op Nederlands gevlagde zeeschepen.
- Afdeling 7.10.12 BW is alleen (volledig) van toepassing op zeeschepen (ongeacht de vlag) als de zee-arbeidsovereenkomst wordt beheerst door Nederlands recht. Wordt de zee-arbeidsovereenkomst beheerst door buitenlands recht, maar wordt er gewerkt op een Nederlands gevlagd schip? Dan zijn bepaalde regels van Afdeling 12 alsnog van toepassing.
Bepaalde typen zeeschepen zijn bovendien uitgesloten. Welke zeeschepen precies zijn uitgesloten verschilt per wet, maar het gaat onder meer om pleziervaartuigen en zeeschepen die uitsluitend op de binnenwateren varen.
Zeevarende, en nu?
Is uw werknemer zeevarende in de zin van (één van) bovengenoemde wetten en valt ook het schip onder de reikwijdte? Dan zijn een hoop regels van toepassing.
In de Wet bemanning zeeschepen zijn regels opgenomen over onder meer:
- de verantwoordelijkheden, verplichtingen en bevoegdheden van de scheepsbeheerder en de kapitein;
- het veilig bemannen van zeeschepen;
- het bemanningsplan en het bemanningscertificaat;
- de vaarbevoegdheden, kennis- en ervaringseisen, de monstering en de medische keuring van zeevarenden;
- de werk- en leefomstandigheden aan boord;
- tuchtrechtspraak; en
- handhaving.
Deze regels moeten worden nageleefd door de scheepsbeheerder en de kapitein. Zie over deze wet ook dit blog. Veel van deze regels gelden uitsluitend voor zeevarenden die ook echt onderdeel zijn van de bemanning.
In Afdeling 7.10.12 BW zijn specifieke arbeidsrechtelijke regels voor zeevarenden opgenomen over onder meer:
- wat in een zee-arbeidsovereenkomst moet zijn opgenomen;
- wettelijke vakantiedagen (30 in plaats van 20);
- beperkende bedingen (zo is een concurrentiebeding met werking na einde dienstverband voor een zeevarende niet geldig);
- recht op repatriëring op kosten van de werkgever;
- ontslag (zie hierover ook dit blog);
- loondoorbetaling tijdens arbeidsongeschiktheid; en
- aansprakelijkheid van de scheepsbeheerder.
Deze regels moeten worden nageleefd door de werkgever. Als de werkgever in gebreke is, geldt voor een aantal verplichtingen dat ook de scheepsbeheerder hiervoor aansprakelijk kan zijn.
Naast de Wet bemanning zeeschepen en Afdeling 7.10.12 BW zijn er ook nog andere belangrijke wetten die van toepassing kunnen zijn op zeevarenden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan specifieke arbeidstijdenregels, regels over betaling van het wettelijke minimumloon en regels over de arbeidsomstandigheden aan boord.
Ook moet rekening worden gehouden met cao’s en verplichtstellingsbesluiten die eventueel van toepassing kunnen worden (zoals de cao Handelsvaart en de verplichtstelling voor het Bedrijfspensioenfonds Koopvaardij).
Geen zeevarende, maar toch af en toe aan boord?
Het kan zijn dat iemand geen zeevarende is, maar wel aan boord van een schip werkt. Denk aan een monteur die normaal aan wal werkt en aan boord van een zeeschip op zee gedurende een reis een spoedreparatie moet uitvoeren. Een deel van de arbeidsrechtelijke regels uit Afdeling 7.10.12 BW is ook van toepassing op deze werknemer zolang de werkzaamheden worden verricht aan boord van een zeeschip met de Nederlandse vlag, of (bij een buitenlandse vlag) als de arbeidsovereenkomst wordt beheerst door Nederlands recht.
Ter afsluiting
Iemand die aan boord van een zeeschip werkzaamheden verricht, kan zeevarende zijn, ook als het om werk gedurende korte periodes gaat. Dit gebeurt bijvoorbeeld vaak bij werkschepen. Heeft uw organisatie werknemers die incidenteel aan boord van een schip werken? Dan kan het goed zijn om te controleren of zij zeevarenden zijn. Dan gelden immers veel specifieke regels en het is vanuit het oogpunt van compliancy en risico-inventarisatie verstandig dit goed in beeld te hebben.
